Spycimierz – wnętrze kościoła

1. Kontekst historyczny – dlaczego ten kościół jest tak ważny

Historia kościoła w Spycimierzu sięga początków XII wieku, kiedy Gall Anonim wspomina drewnianą świątynię z podcieniami, w której spowiadał się arcybiskup gnieźnieński Marcin. Później powstał kolejny drewniany kościół, prawdopodobnie po 1347 roku, z fundacji arcybiskupa Jarosława Bogorii Skotnickiego.

W latach 1783–1784 wzniesiono nowy, częściowo modrzewiowy kościół. Ten właśnie zabytkowy kościół został w 1943 roku barbarzyńsko rozebrany przez Niemców, a z jego drewna zbudowano ubojnię w Uniejowie. Po wojnie, w latach 1945–1946, parafianie wznieśli tymczasowy drewniany kościół, który służył aż do początku lat 90. XX wieku.

Nowy murowany kościół pw. Podwyższenia Krzyża Świętego powstał w latach 1986–1992. Jest więc zwieńczeniem wielowiekowej historii i odpowiedzią na potrzebę trwałej, godnej świątyni.

2. Fundatorzy, budowniczowie i wspólnota

Główny impuls – Józef Gawłowski z Detroit

Kluczową postacią był Józef Gawłowski – rodowity spycimierzanin, żołnierz II Korpusu Polskiego, który po wojnie osiadł w Detroit. W latach 80. przekazał parafii znaczną sumę, wspominane 10 tysięcy dolarów. Początkowo chciał ufundować kaplicę cmentarną, ale proboszcz ks. Wojciech Krzywański przekonał go, że lepiej przeznaczyć te środki na budowę nowego kościoła, ponieważ parafia nie udźwignie utrzymania dwóch świątyń.

Kluczowe osoby przy budowie

• Ks. Wojciech Krzywański – proboszcz, inicjator i główny organizator budowy, „złota rączka”, doglądał każdego etapu.
• O. Florian Pełka SJ – jezuita ze Spycimierza, pracownik Radia Watykańskiego; wspierał finansowo i organizacyjnie, załatwił m.in. kamień węgielny poświęcony przez Jana Pawła II oraz materiały do złocenia.
• Mgr inż. Jan Kopydłowski – architekt z Poznania, autor projektu bryły kościoła.
• Lucjan Augustyniak – główny murarz.
• Antoni Pietrzak – brygadzista, odpowiedzialny za stolarkę i ołtarz główny.

Wysiłek parafian

Budowa była wspólnym dziełem całej społeczności. Pracowano w systemie dniówek, z podziałem według numerów domów. Mężczyźni murowali, nosili materiały, wykonywali prace blacharskie i elektryczne. Starsi prostowali gwoździe i układali deski. Dzieci zbierały kamienie znad wody, które wtapiano w konstrukcję. Kobiety gotowały obiady i podwieczorki w urządzonej przy kościele kuchni.

Ludzie pracowali bezinteresownie, traktując kościół jak „drugi dom”. To nie jest tylko budynek – to wspólnotowy projekt życia.

3. Architektura nowego kościoła

Bryła i materiały

• Projektant: mgr inż. Jan Kopydłowski z Poznania.
• Konstrukcja: kościół murowany z cegły, o nowoczesnej, stosunkowo prostej bryle.
• Dach: pokryty blachą miedzianą, co nadaje świątyni szlachetny charakter i trwałość.

Bryła jest świadomie oszczędna. To ważne, ponieważ pozwala wyeksponować wnętrze i zabytki.

Wnętrze – nowoczesność i tradycja

Wnętrze kościoła to unikalne połączenie surowej, nowoczesnej formy z cennymi zabytkami, które nadają przestrzeni historyczną ciągłość. Najważniejsze jest to, jak stare elementy zostały wkomponowane w minimalistyczną architekturę.

4. Ocalone zabytki i wyposażenie

Nowy kościół pełni funkcję „skarbczyka” dla pamiątek z dawnego modrzewiowego kościoła.

Ołtarz główny i rzeźby

W nastawę ołtarza głównego wkomponowano rzeźby z dawnego kościoła:

• Bóg Ojciec – początek XVIII wieku,
• Chrystus Ukrzyżowany – XVII/XVIII wiek,
• Maryja,
• św. Jan Ewangelista,
• św. Piotr,
• św. Paweł,
• św. Stanisław Biskup – połowa XVIII wieku,
• św. Florian – XVII/XVIII wiek.

Są też ołtarze boczne, odrestaurowane i przeniesione do nowej bryły. Ich barokowe i rokokowe detale wyraźnie kontrastują z gładkimi ścianami.

Inne zabytki

• Obrazy religijne – towarzyszą parafii od dziesięcioleci i świadczą o ciągłości kultu.
• Chrzcielnica i ambona – historyczne, nadal używane.
• Monstrancja z 1752 roku – ufundowana przez kasztelana spycimierskiego Jana Mączyńskiego i jego żonę Anielę.
• Głowa Chrystusa z XIV-wiecznego krucyfiksu – jedyny ocalały fragment spalonego w 1943 roku krucyfiksu; dziś znajduje się w Muzeum Narodowym w Poznaniu.

5. Polichromia, freski i sgraffito

Autorzy

Polichromię wnętrza zaprojektowali:

• Gizela Klaryska z Torunia,
• Jerzy Pasternak z Krakowa.

Technika

Malowidła wykonano techniką fresku mokrego oraz techniką sgraffito, polegającą na nakładaniu kilku warstw tynku w różnych kolorach i wydrapywaniu wzoru.

Tematyka

Freski nawiązują do wezwania świątyni – Podwyższenia Krzyża Świętego. Ukazują tysiącletnią obecność Kościoła w dziejach narodu polskiego i pełnią funkcję „dokumentu parafialnego”, ponieważ przedstawiają wizerunki osób związanych z budową kościoła.

To nie są tylko „ładne obrazki” – to wizualna kronika parafii.

6. Witraże – pamięć w szkle

Witraże w nowym kościele ukazują osoby związane z budową świątyni i jej dobrodziejów. Wśród nich znajdują się Józef Gawłowski, o. Florian Pełka, ks. Wojciech Krzywański, a także postacie ważne dla tożsamości parafii, jak Jan Paweł II.

Witraże, podobnie jak freski, tworzą swoisty dokument parafialny – utrwalają pamięć o ludziach, którzy przyczynili się do powstania świątyni.

7. Relikwie i dary świętych

Relikwie

• Relikwie Krwi św. Jana Pawła II – przekazane parafii w 2014 roku przez kard. Stanisława Dziwisza.
• Relikwie św. Floriana – patrona strażaków, co jest ważne w miejscowości o silnych tradycjach pożarniczych.

Dary związane z Janem Pawłem II

• Marmurowe popiersie Jana Pawła II – dzieło włoskiego rzeźbiarza Albino Sirsiego.
• Kamień węgielny – poświęcony przez Karola Wojtyłę.
• Dzwony – papież figuruje jako jeden z fundatorów.

Pamięć o Janie Pawle II jest tak silna, że wóz strażacki OSP nosi jego imię, a orkiestra dęta ze Spycimierza grała dla papieża w Watykanie w 1996 roku.

8. Światło, przestrzeń i symbolika

Wnętrze zostało zaprojektowane tak, aby światło odgrywało kluczową rolę. Duże przeszklenia sprawiają, że przestrzeń zmienia się w zależności od pory dnia, symbolizując obecność sacrum w codzienności.

Otwarta przestrzeń bez nadmiaru dekoracji na nowych elementach konstrukcyjnych kieruje uwagę na zabytkowe ołtarze i liturgię. Kolorystyka ścian i posadzki została dopasowana do drewna zabytkowych ołtarzy, dzięki czemu wnętrze jest jednocześnie nowoczesne, przytulne i sprzyjające modlitwie.

9. Boże Ciało i Centrum „Spycimierskie Boże Ciało”

Nowy kościół nie istnieje w próżni – jest sercem tradycji kwiatowych dywanów na Boże Ciało, wpisanej na listę UNESCO.

W czasie procesji Bożego Ciała świątynia jest punktem wyjścia i powrotu. Motywy kwiatowe często pojawiają się w dekoracjach wewnątrz kościoła. Obok świątyni działa Centrum „Spycimierskie Boże Ciało”, które multimedialnie opowiada historię tej tradycji i parafii.

10. Czym jest ten kościół naprawdę

Nowy kościół w Spycimierzu jest jednocześnie kilkoma rzeczami.

• Architektonicznie – nowoczesną, ceglaną świątynią z miedzianym dachem.
• Historycznie – kontynuacją ponad 800-letniej tradycji parafii.
• Artystycznie – miejscem, gdzie barokowe i rokokowe zabytki spotykają się z nowoczesną polichromią i witrażami.
• Duchowo – przestrzenią relikwii świętych, darów papieskich i żywej pobożności.
• Społecznie – pomnikiem wspólnego trudu parafian, którzy budowali go własnymi rękami.
• Symbolicznie – sercem tradycji Bożego Ciała, znanej dziś na całym świecie.

Galeria zdjęć

Wybrane kadry z wnętrza kościoła w Spycimierzu — detale, ołtarze, światło i elementy wyposażenia, które dopowiadają historię miejsca.

Spycimierz - Kosciol - chrzcielnica .jpg Spycimierz - Kosciol - polichromia (1).jpg Spycimierz - Kosciol - polichromia (2).jpg Spycimierz - Kosciol - polichromia (3).jpg Spycimierz - Kosciol - polichromia (4).jpg Spycimierz - Kosciol - polichromia (5).jpg Spycimierz - Kosciol - polichromia (6).jpg Spycimierz - Kosciol - polichromia (7).jpg Spycimierz - Kosciol - polichromia (8).jpg Spycimierz - Kosciol -popiersie Jana Pawla II .jpg Spycimierz - Kosciol -popiersie Kard. Wyszynskiego .jpg Spycimierz - Kosciol - witraze (1).jpg Spycimierz - Kosciol - witraze (2).jpg Spycimierz - Kosciol - witraze (3).jpg Spycimierz - Kosciol - witraze (4).jpg Spycimierz - Kosciol - witraze (5).jpg Spycimierz - Kosciol - witraze (6).jpg Spycimierz - Kosciol - witraze (7).jpg Spycimierz - Kosciol - witraze (8).jpg Spycimierz - ołtarz - Kosciol (1).jpg Spycimierz - ołtarz - Kosciol (2).jpg Spycimierz - ołtarz - Kosciol (3).jpg Spycimierz - ołtarz - Kosciol (4).jpg Spycimierz - ołtarz - Kosciol (5).jpg Spycimierz - ołtarz - Kosciol (6).jpg Spycimierz - ołtarz - Kosciol (7).jpg Spycimierz - ołtarz - Kosciol (8).jpg Spycimierz - ołtarz - Kosciol (9).jpg

Film

Materiał wideo jako uzupełnienie opowieści o wnętrzu kościoła i jego detalach.

Ciekawostki – Spycimierskie dywany kwiatowe

Tradycja układania kwiatowych dywanów w Spycimierzu to jeden z najważniejszych elementów tożsamości tego miejsca. To nie jest tylko wydarzenie — to coś, co łączy ludzi, przestrzeń i historię.

Audio

Wideo